
Tölfræði um afbrot erlendra ríkisborgara á Íslandi: Af hverju þjóðerni og trúarbrögð skilgreina ekki einstaklinga
Opinber gögn Alþingis um erlenda ríkisborgara sem sættu ákæru á Íslandi á árunum 2019–2024 undirstrika mikilvægi þess að túlka afbrotatölfræði af varfærni. Tölurnar einar og sér sýna ekki fram á tengsl milli þjóðernis, trúarbragða og afbrotahegðunar og gefa ekki heildarmynd af afbrotum meðal innflytjenda.
Á undanförnum árum hefur umræða um afbrot erlendra ríkisborgara fengið aukið vægi í fjölmiðlum og samfélagsumræðu á Íslandi. Birting opinberra gagna frá Alþingi um erlenda ríkisborgara sem sættu ákæru á árunum 2019–2024 gefur tilefni til þess að skoða málið nánar og leggja áherslu á ábyrga túlkun tölfræðilegra upplýsinga.
Gögnin voru birt í svari dómsmálaráðherra við fyrirspurn Diljár Mistar Einarsdóttur, alþingismanns. Svarið byggðist á upplýsingum sem aflað var frá ríkissaksóknara.
Í tengslum við þessa umræðu hefur Atli Harðarson, íslenskur háskólakennari og heimspekingur, einnig birt grein þar sem hann fjallar um tölurnar og bendir á mikilvægi þess að forðast yfirborðskenndar ályktanir og staðalmyndir um innflytjendur.
**Mikilvægi þess að túlka afbrotatölfræði rétt**
Eitt mikilvægasta atriðið við skoðun tölfræði um afbrot erlendra ríkisborgara er að greina á milli fjölda einstaklinga sem sæta ákæru og raunverulegrar tíðni afbrota innan tiltekins hóps. Fjöldi ákærðra einstaklinga frá ákveðnu landi getur ekki einn og sér réttlætt ályktanir um hegðun heillar þjóðar eða menningarhóps.
Við slíka greiningu þarf meðal annars að hafa eftirfarandi þætti í huga:
1. Aldurs- og kynjasamsetning: Aldur og kyn eru mikilvægir þættir í afbrotafræðilegum rannsóknum. Samanburður milli hópa án þess að taka mið af lýðfræðilegri samsetningu þeirra getur leitt til villandi niðurstaðna.
2. Stærð hópa og búsetutími: Fjöldi einstaklinga frá viðkomandi landi á Íslandi, hversu lengi þeir hafa búið hér og búsetustaða þeirra skipta máli við túlkun tölfræðinnar.
3. Ákærur og sakfellingar: Opinberu tölurnar fjalla um einstaklinga sem sættu ákæru. Þær jafngilda hvorki fjölda þeirra sem hafa verið sakfelldir með endanlegum dómi né sönnun þess að öll ætluð brot hafi verið framin.
4. Ferðamenn og einstaklingar sem ekki eru búsettir á Íslandi: Við heildstæða greiningu þarf að greina á milli fólks með fasta búsetu, tímabundna búsetu og ferðamanna. Fyrirliggjandi gögn veita ekki fullnægjandi sundurliðun á þessum hópum.
**Er hægt að sýna fram á tengsl milli trúarbragða og afbrota?**
Eitt viðkvæmt atriði í umræðu um innflytjendur er tilhneigingin til að tengja afbrot við trúarbrögð einstaklinga.
Í opinberu skjali Alþingis eru upplýsingar hins vegar flokkaðar eftir þjóðerni og tegund ætlaðra brota. Þar koma ekki fram upplýsingar um trúarbrögð þeirra einstaklinga sem um ræðir.
Því er ekki hægt að draga þá ályktun út frá þessum tölum einum saman að fylgjendur ákveðinna trúarbragða séu líklegri eða ólíklegri til að fremja afbrot. Slíkt mat krefðist sjálfstæðra og áreiðanlegra gagna um trúarlega tilheyrslu ásamt upplýsingum um lýðfræðilega og félagslega þætti.
**Írönsk sjálfsmynd, trúarbrögð og menningarleg fjölbreytni á Íslandi**
Fyrir Íranssamfélagið á Íslandi hefur þessi umræða sérstaka þýðingu. Írönsk sjálfsmynd er ekki hægt að skilgreina eingöngu út frá pólitískri ímynd stjórnvalda í Íran eða fyrirframgefnum hugmyndum um trúarbrögð.
Íranskt samfélag er fjölbreytt hvað varðar menningu, samfélag og trúarbrögð. Þar búa múslimar með ólíkar skoðanir og mismikla trúariðkun, fólk sem er ekki trúað, trúleysingjar og fylgjendur annarra trúarbragða, þar á meðal Zaraþústratrúar og kristni.
Menningarleg sjálfsmynd Írana nær einnig langt út fyrir einstakan pólitískan eða trúarlegan ramma. Persneska tungumálið, bókmenntir, listir, þúsund ára saga, menningarhefðir og hátíðir á borð við Nowruz eru mikilvægir þættir í sameiginlegum menningararfi Írana.
Það er því óraunhæft að yfirfæra einkenni ríkisstjórnar eða ákveðinnar hugmyndafræðilegrar stefnu á heila þjóð. Slíkt gefur ófullkomna mynd af þeirri fjölbreytni sem einkennir íranskt samfélag.
**Samfélagsleg og fjölmiðlaleg ábyrgð Íranssamfélagsins**
Íranska félagið á Íslandi leggur áherslu á mikilvægi menningarlegrar fræðslu, uppbyggilegra samskipta og þess að kynna íranskt samfélag með réttum hætti fyrir íslensku samfélagi.
Sérstaklega er mikilvægt að hafa eftirfarandi atriði í huga:
1. Menningarleg fræðsla: Að kynna muninn á stjórnmálakerfi Írans og raunverulegri fjölbreytni íransks samfélags.
2. Sameiginleg gildi: Að vekja athygli á íranskri menningu, listum, bókmenntum, hefðum og jákvæðu framlagi Írana til íslensks samfélags.
3. Að vinna gegn staðalmyndum: Að nýta áreiðanlegar upplýsingar, gagnreynda greiningu og virðingarfull samskipti til að koma í veg fyrir fordóma sem byggjast á þjóðerni eða trúarbrögðum.
4. Samfélagsleg ábyrgð: Að leggja áherslu á að meta beri hvern einstakling út frá eigin gjörðum en ekki þjóðerni, trúarbrögðum eða menningarlegum bakgrunni.
**Niðurstaða**
Opinber tölfræði hefur gildi þegar hún er túlkuð í réttu samhengi. Upplýsingar um erlenda ríkisborgara á Íslandi geta stuðlað að betri skilningi á samfélagslegum aðstæðum og opinberri stefnumótun. Hins vegar ganga ályktanir sem dæma heila þjóð, trúarhóp eða innflytjendasamfélag lengra en þau gögn sem liggja fyrir geta staðfest.
Réttlátt samfélag byggist á gagnkvæmum skilningi, samfélagslegri ábyrgð og því að hafna fordómum.
